AI is overal: van Trump-Beijing top tot ontslagen en cyberaanvallen

AI heeft de rol van hoofdpersoon overgenomen. Toen Donald Trump vorige week naar Beijing reisde voor een historische top, stond AI centraal in zijn gesprekken met Xi Jinping. Te midden van een technologische wapenwedloop tussen de twee grootmachten nam de president enkele van de machtigste AI-topbestuurders van de Verenigde Staten mee, waaronder Elon Musk en Nvidia-baas Jensen Huang. Een continent verderop probeerde de Europese Unie tevergeefs toegang te krijgen tot Mythos, het geavanceerde cyberbeveiligingsmodel van Anthropic. In de Verenigde Staten zelf kampten miljoenen studenten en docenten met de nasleep van een verwoestende ransomware-aanval op het onderwijsplatform Canvas — een hack die vermoedelijk werd vergemakkelijkt door AI-tools. En op donderdag werd Cisco het zoveelste grote bedrijf dat ontslagen rechtvaardigde door te verwijzen naar AI.

De afgelopen zes maanden hebben een ware omslag teweeggebracht in het bereik en de invloed van AI. Voor het grootste deel van 2024 en 2025 werd er gesproken over een vertraging of zelfs stagnatie van de AI-vooruitgang. Ook toen de technologie scholen begon te infiltreren en financiële markten begon te hervormen, was AI relatief goed te scheiden van andere grote, urgentere kwesties in het Amerikaanse leven.

Die tijd is voorbij. De technologie wordt nu beschouwd als een zaak van het grootste economische, politieke en mondiale belang. De belangrijkste thema's in de betrekkingen tussen de VS en China? Tarieven, Taiwan en AI, zo blijkt. Politieke leiders en commentatoren, van Bernie Sanders tot Steve Bannon, hebben AI naar het middelpunt van het debat gebracht. Het verzet tegen datacenters is luid en onontkoombaar. De dreiging van door AI aangedreven ontslagrondes hangt als een donkere wolk boven de arbeidsmarkt, net als het gevaar van geavanceerde hackbots die elektriciteitsnetten kunnen platleggen en banken kunnen binnendringen. Allerlei zorgen over AI die ooit speculatief leken, zijn nu urgente vraagstukken geworden. Er bestaat niet langer een verre AI-toekomst; er is alleen nog de chaos waar we allemaal vandaag mee worden geconfronteerd.

De nieuwe, chaotische en onontkoombare staat van AI is het gevolg van twee kantelpunten. Het eerste deed zich voor aan het begin van dit jaar, toen AI-agenten explosief populair werden. Producten als Anthropics Claude Code en OpenAI's Codex praten niet alleen met je; ze kunnen ook handelingen voor je verrichten — programmeercode schrijven, aandelen verhandelen, spreadsheets analyseren, presentaties maken en zelfs Amazon-productpagina's aanmaken. De economische waarde van de technologie, die lange tijd twijfelachtig leek, werd voor een groot aantal bedrijven snel en duidelijk zichtbaar. Zij drongen er massaal op aan om deze agenten naast of in plaats van menselijke medewerkers in te zetten. Nu AI-agenten de werkvloer overspoelen, denkt bijna driekwart van de werkende Amerikanen dat AI het totale arbeidsaanbod zal verminderen, en maakt 30 procent van de Amerikanen zich zorgen dat AI hun eigen baan overbodig zal maken.

De tweede verschuiving begon eind februari. Eerst onthulde een spraakmakend contractgeschil tussen Anthropic en het Pentagon hoe onmisbaar AI is geworden voor de nationale veiligheid. Vervolgens kondigde Anthropic begin april Mythos aan, een model dat in staat is snel bugs in systemen over het hele internet op te sporen en te misbruiken. Kort daarna bracht OpenAI een vergelijkbaar model uit. Samen suggereren deze ontwikkelingen dat sommige van de meest catastrofale vrees rondom AI werkelijkheid zou kunnen worden: verschillende onafhankelijke cybersecurity-experts hebben laten weten dat deze modellen de capaciteiten benaderen van de meest elite menselijke hackers. Anthropic en OpenAI hebben deze cyberbeveiligingsmodellen niet openbaar vrijgegeven, uit vrees dat ze door criminelen of terroristen zullen worden misbruikt. Tegelijkertijd smachten bedrijven en overheden naar toegang om de tools te gebruiken voor het dichten van beveiligingslekken. Als gevolg hiervan zijn AI-laboratoria uitgegroeid tot belangrijke geopolitieke spelers op eigen kracht.

Aangespoord door de dreiging van massale AI-cyberaanvallen overweegt de regering-Trump naar verluidt de mogelijkheid om de krachtigste AI-modellen te testen of zelfs te certificeren voordat ze openbaar worden uitgebracht — maatregelen die het Witte Huis ooit 'gevaarlijk' en 'bezwarend' noemde. Stafchef Susie Wiles zou de AI-politiek van Trump aansturen en plaatste een zeldzame post op X met de belofte Amerikanen veilig te houden voor AI-cyberaanvallen door 'de beste en veiligste technologie snel in te zetten om alle dreigingen het hoofd te bieden'. Een woordvoerder van het Witte Huis liet weten dat 'elke beleidsaankondiging rechtstreeks van de president zal komen'. Alleen al deze maand tekenden tientallen leden van het Congres brieven aan het Witte Huis over AI-regulering.

Het is nauwelijks te overdrijven in hoeverre AI zich in het dagelijks leven heeft genesteld, ook voor mensen die de technologie zelf nauwelijks gebruiken. Uit een peiling van dit voorjaar bleek dat AI voor Amerikanen sneller in belang groeit dan welk ander onderwerp ook. AI speelde geen rol van betekenis in de campagnes van 2024, maar bij meerdere verkiezingen die dit jaar worden gehouden, dreigen verhitte debatten over de technologie te ontbranden. Datacenters zijn in korte tijd veranderd van vrijwel onzichtbare bouwwerken naar een polariserend thema dat dwars door partijlijnen snijdt: 70 procent van de Amerikanen is gekant tegen de bouw van een AI-datacenter in de eigen gemeente. De enorme vraag van deze centra naar natuurlijke hulpbronnen kan doorwerken in je energierekening, je waterrekening of de prijs aan de pomp. Datacenters zijn ook doelwit geworden van militair en politiek geweld. Vorige maand werd de woning van een gemeenteraadslid in Indianapolis beschoten nadat hij had ingestemd met de bouw van een datacenter. En deze gebouwen zijn bedreigd of aangevallen door Iraanse, Amerikaanse en Israëlische strijdkrachten tijdens de oorlog in het Midden-Oosten.

Er zal nooit meer een generatie afstuderen die ook maar één jaar aan de universiteit heeft doorgebracht zonder ChatGPT. Op Instagram, Facebook en X vertellen influencers hoe je Claude en ChatGPT kunt gebruiken om je leven makkelijker te maken. Recente sprongen in deepfake-technologie maken het moeilijker dan ooit om aan te nemen dat een willekeurige post op sociale media door een mens is gemaakt. Alsof AI de economie nog niet genoeg had doordrongen, werken Anthropic en OpenAI aan een beursgang die naar verwachting tot de grootste in de geschiedenis zal behoren. Dit zal het beleggingslandschap voor particulieren ingrijpend veranderen en iedereen raken die op enigerlei wijze spaargeld heeft — een studiefonds, een pensioenrekening of een gewone spaarrekening.

Kortom, vrijwel alles wat Amerikaans is, lijkt verstrikt te raken met AI: de oorlog in Iran, wapengeld, de tussentijdse verkiezingen, buurtprotesten, dalende testscores, sociale ongelijkheid, de aandelenmarkt, woningprijzen en brandstofkosten. Geen van deze kwesties wordt per se bepaald of verdrongen door AI, maar deze technologie en sector zijn er nu direct en onvermijdelijk bij betrokken. De ervaring van dit door AI verzadigde heden is verwarrend. De politieke scheidingslijnen rond AI zijn door elkaar geschud. De instroom van kapitaal in datacenters heeft de Amerikaanse economie gestut, waardoor het voor economen en beleidsmakers vrijwel onmogelijk is de effecten van tarieven en de oorlog met Iran te doorgronden. Steeds meer bedrijven voeren AI aan als reden voor massaontslagen, maar of dat een echte rechtvaardiging is of een handig excuus om te bezuinigen, is voor niemand duidelijk. Of AI onze hersens zal versterken of juist aantasten, zal ook pas over vele jaren blijken. Al deze vragen en spanningen zijn moeilijk te begrijpen, laat staan op te lossen — maar ze kunnen niet langer worden uitgesteld.

De weg hiernaartoe was niet het onvermijdelijke gevolg van een technologische, wetenschappelijke of economische wetmatigheid. En doorgaan op dit pad evenmin. Voor zover we nu al in de AI-toekomst leven, is dat het gevolg van een reeks bewuste beslissingen van de grootste techbedrijven en hun investeerders. Silicon Valley heeft ongekende bedragen uitgegeven aan AI en datacenters: Microsoft, Amazon, Meta en Google samen hebben sinds de lancering van ChatGPT al meer uitgegeven aan datacenters dan de federale overheid ooit heeft besteed aan de aanleg van het gehele Amerikaanse snelwegennet. Die uitgaven zullen verder groeien, ook nu de meningen over de vraag of al dit geld een economische zeepbel vormt, om de paar maanden omslaan. Ondertussen werken AI-bedrijven hard aan samenwerkingen met lokale en federale overheidsdiensten, grote universiteiten, Fortune 500-bedrijven en mediabedrijven om hun producten in het dagelijks leven te weven.

Al dit geld en al deze partnerschappen werden in gang gezet jaren voordat de technologie daadwerkelijk betrouwbaar of capabel genoeg was voor wijdverbreid gebruik. Nu stevenen diezelfde bedrijven vol gas af op de voltooiing van hun technologische revolutie. Voor iedereen buiten die kring begint de AI-toekomst steeds minder te voelen als iets waaraan je deelneemt, en steeds meer als iets dat je overkomt.