Paus Leo XIV dreigt Piusbroeders met excommunicatie: 'Schismatisch handelen'
De spanning tussen het Vaticaan en de traditionalistische Piusbroederschap is opgelopen. Als de broederschap op 1 juli vier nieuwe bisschoppen wijdt zonder pauselijke toestemming, worden alle betrokkenen automatisch geëxcommuniceerd — inclusief de twee nog actieve bisschoppen van de beweging.
De pas aangetreden paus Leo XIV kiest voor confrontatie met de Priesterbroederschap Sint Pius X, beter bekend als de Piusbroederschap. Kardinaal Víctor Manuel Fernández, hoofd van het Dicasterie voor de Geloofsleer en de theologische rechterhand van de paus, heeft donderdag de excommunicatiedreiging aangescherpt richting de volledige leiding van de ultraconservatieve beweging.
Aanleiding is de aankondiging van de Italiaanse priester en generaal-overste Davide Pagliarani om op 1 juli vier nieuwe bisschoppen te wijden in Écône, Zwitserland — het hoofdkwartier van de broederschap in het kanton Wallis. Pagliarani vroeg daarvoor toestemming aan het Vaticaan, maar die werd niet verleend. Toch lijkt de broederschap de wijding door te willen zetten.
Automatische excommunicatie
Wie toch deelneemt aan de ongeoorloofde bisschopswijding, wordt wegens schismatisch handelen automatisch geëxcommuniceerd, liet het Vaticaan weten. Dat geldt voor de twee huidige bisschoppen van de broederschap — de Zwitser Bernard Fellay (68) en de Spanjaard Alfonso de Galarreta (69) — én voor de vier nog niet bij naam genoemde priesters die tot bisschop gewijd zouden worden.
Het paradoxale gevolg: in plaats van twee nieuwe bisschoppen te winnen, zou de Piusbroederschap haar enige twee bisschoppen verliezen. Fellay en De Galarreta waren in 1988 al eens geëxcommuniceerd door Johannes Paulus II, maar paus Benedictus XVI hief dat verbod in 2009 op.
Vijftig jaar oud conflict
Het conflict tussen het Vaticaan en de Piusbroederschap smeult al sinds de oprichting van de beweging in 1970 door de Franse aartsbisschop Marcel Lefebvre (1905–1991). De broederschap verwerpt de liturgische en theologische hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965), de oecumenische toenadering tot andere christelijke kerken én die tot de islam.
Conservatieve pausen als Johannes Paulus II en Benedictus XVI kwamen de traditionalisten tegemoet, onder meer door hen toe te staan de Tridentijnse Mis te celebreren — in het Latijn, met de priester met de rug naar de gelovigen. De progressievere Franciscus draaide die toestemming zo ver terug dat het feitelijk een verbod werd. Leo XIV lijkt die harde lijn voort te zetten.
Groeiende beweging
Ondanks — of misschien dankzij — de aanhoudende spanning met Rome groeide de Piusbroederschap de afgelopen jaren gestaag. Volgens eigen opgave telt zij nu 733 priesters, 264 seminaristen en 145 ordensbroeders uit vijftig landen, plus 250 ordenszusters en 88 oblaten.
Een bijzondere groeispurt volgde op de coronapandemie. Anders dan de officiële kerk sloot de Piusbroederschap zich niet aan bij de lockdownmaatregelen: haar kerken en seminaries bleven open, de zondagsvieringen gingen door. Dat trok gelovigen aan die teleurgesteld waren in wat zij als de volgzaamheid van de Rooms-Katholieke Kerk tegenover de staat beschouwden.
Of de excommunicatiedreiging ook geldt voor priesters die een prominente rol spelen bij de wijding zonder zelf bisschop te worden, is volgens het Vaticaan nog onduidelijk.
