Genève betaalt de prijs van Trumps terugtrekking uit de VN: massaontslagen en lege kantoren

Op een koude ochtend staat het plein voor het Paleis der Naties er verlaten bij. De conferentiezalen zijn griezelig stil, de lichten in de ramen spaarzaam. Genève — samen met Brussel en Nairobi een van de weinige steden ter wereld waar internationale organisaties een substantieel deel van de lokale economie vormen — beleeft een ongekende crisis.

De stad herbergt zo'n 36 internationale VN-agentschappen en meer dan 400 ngo's binnen een straal van 4,5 vierkante kilometer. In 2024 werkten er ruim 36.000 internationale medewerkers, goed voor bijna 7 miljard Zwitserse frank aan bestedingen. Maar die welvaart staat nu zwaar onder druk.

Trumps memorandum als kantelpunt

In december 2025 stemde de VN-Algemene Vergadering in met een regulier budget van 3,45 miljard dollar — 7 procent lager dan het jaar ervoor. Op 7 januari 2026 ondertekende president Trump een presidentieel memorandum waarmee de VS zich terugtrok uit 66 VN-organisaties en internationale entiteiten, waarvan meer dan tien hun hoofdkwartier in of rond Genève hebben. VN-secretaris-generaal António Guterres waarschuwde eind januari al voor een mogelijke 'dreigend financieel instorten' al in juli 2026.

De ontslagen zijn al begonnen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft aangekondigd vóór juni 2026 meer dan 800 banen te schrappen op haar Geneefse hoofdkantoor. Het vaccinatieprogramma Gavi reduceerde zijn staf in 2025 met ongeveer een derde. UNICEF verplaatst 290 functies — een meerderheid van zijn Geneefse personeel — naar Rome. En UNAIDS kromp zijn Geneefse personeelsbestand van circa 127 naar nog maar 19 medewerkers.

"Niemand voelt zich onaangetast", zegt Laura Johnson van de personeelsvakbond van het VN-kantoor in Genève. "De stemming is zwaar. Alles is uiterst onzeker."

Menselijke tol: geen vangnet

De gevolgen reiken verder dan baanverlies alleen. VN-medewerkers die hun positie kwijtraken, kunnen niet in Zwitserland blijven: hun werkvergunning is direct gekoppeld aan hun VN-status en ze moeten het land binnen twee maanden verlaten. Bovendien zijn internationale stafleden vrijgesteld van het Zwitserse socialezekerheidsrecht — en daarmee ook van zijn bescherming. Wie jarenlang premies heeft betaald voor de Zwitserse werkloosheidsverzekering, kan er bij ontslag geen aanspraak op maken.

Emily Siu, voormalig medewerker van de Internationale Organisatie voor Migratie, beschrijft hoe de sfeer op haar afdeling al vóór haar vertrek in februari 2025 vergiftigde. "Collega's wisten van maand tot maand niet of ze zouden blijven of gaan. Er was veel wat aanvoelde als onderling verraad — projecten van collega's afpakken om de eigen positie te verstevigen."

Institutionele dichtheid als argument tégen verhuizing

Waarom blijven de duurste steden ter wereld het thuis van de VN? Die vraag stelt ook de Amerikaanse ambassadeur bij de VN, Mike Waltz, hardop. Genève staat op de tweede plaats van duurste steden wereldwijd, en VN-medewerkers ontvangen er naast hun basissal­aris een lokale kostenvergoeding van 93,8 procent — vergeleken met 31,5 procent in Rome en 39,6 procent in Nairobi. Een verhuizing naar Rome zou per medewerker ruwweg 30 procent op salariskosten besparen.

Verdedigers van 'Internationaal Genève' wijzen op wat zij 'institutionele dichtheid' noemen: agentschappen, missies, ngo's en financiële organisaties liggen op loopafstand van elkaar, wat snelle onderhandelingen en de totstandkoming van internationale standaarden vergemakkelijkt. De Zwitserse ambassadeur bij de VN, Thomas Gürber, erkent de financiële logica van verhuizing maar waarschuwt dat het opsplitsen van samenwerkingskansen 'op termijn zeer kostbaar' zal blijken.

Gevolgen voor de stad zelf

De internationale sector vertegenwoordigt 11,4 procent van het bbp van Genève. Burgemeester Alfonso Gomez vreest een domino-effect: naast de directe ontslagen verdwijnen ook duizenden indirecte banen. Restauranthouder Alan Giannastasio, wiens zaak voornamelijk op internationale stafleden draait, merkt al een terugloop van vaste klanten. "Ik maak me zorgen. En ik hoor klanten onderling spreken over de neergang van Genève."

Als enig lichtpuntje kan de uittrek van internationaal personeel de aartsmoeilijke woningmarkt iets ontspannen: de leegstandsratio in het kanton staat op slechts 0,34 procent. Maar voor kantoorruimte dreigt juist een overschot te ontstaan als de internationale sector verder krimpt.

Het kanton Genève reageerde in mei 2025 door de Foundation for the Adaptation of International Geneva (FAIG) op te richten, met een budget van 50 miljoen Zwitserse frank — half gefinancierd door de Zwitserse overheid, half door de Hans Wilsdorf Foundation, eigenaar van Rolex. Tot nu toe zijn negen projecten goedgekeurd met een bijdrage van bijna 13,5 miljoen frank.

"Als alles instort, dan stort het in", zegt FAIG-president Martine Brunschwig Graf nuchter. "Maar we zijn daar nog lang niet. Ik geloof diepgaand in de veerkracht van instellingen."